Латын графикасы

«... қазақ тілін біртіндеп латын әліпбиіне көшіру жұмыстарын бастауымыз керек. Біз бұл мәселеге неғұрлым дәйектілік қажеттігін терең түсініп, байыппен қарап келеміз және оған кірісуге Тәуелсіздік алғаннан бері мұқият дайындалдық»

ҚР Президенті Н.НАЗАРБАЕВ

1929 жылғы 7 тамызда КСРО Орталық Атқару Комитеті мен КСРО Халық Комиссарлары Кеңесінің Президиумы латындандырылған жаңа әліпби – «Біртұтас түркі алфавитін» енгізу туралы қаулы қабылдады. Латын әліпбиінің негізінде жасалған жазу үлгісі 1929 жылдан 1940 жылға дейін қолданылып, кейін кириллицаға ауыстырылды. 1940 жылғы 13 қарашада «Қазақ жазуын латындандырылған әліпбиден орыс графикасы негізіндегі жаңа әліпбиге көшіру туралы» заң қабылданды. 1929 жылға дейін Қазақстанда араб жазуы пайдаланылды. ХХ ғасырдың басында Ахмет Байтұрсынұлы ұсынысымен қазақ фонетикасының ерекшеліктері ескеріліп жасалған, араб графикасына негізделген «төте жазу» пайдаланылған. 1929-40 жылдар аралығында латын графикасына негізделген әліпбиді жазу жүйесіне енгізіп, 1940 жылдан бері қарай кирилл графикасы әліпбиін қолданып келеді.

Демек, еліміздің латын әліпбиіне көшу ұлтымыз үшін жасалған маңызды қадамдардың бірі. Ұлы Дала елінің тарихына көз жүгіртсек, бірінші тұғыры байлық – жер, екіншісі – тіл, үшіншісі – мемлекет және оның тарихы болуы керектігі айқындалады. Ағартушы-педагог ғалым Ахмет Байтұрсынұлы айтып кеткендей, «Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тілі» деген. Алаш қайраткерлері де латын әліпбиін жазу-сызуда қолданды. Бұл бізге таңсық дүние емес. Латын әліпбиі әлемде кеңінен қолданылады.

Әдебиет тізімі

  1. Айтбайұлы, Ө. Латын әліпбиіне көшу тарихи таңдау [Мәтін] : тіл тағдыры - ел тағдыры / Ө. Айтбайұлы; сұхбаттасқан Қ. Бегманов // Дәстүр. - 2017. - № 5. - 12-15 б.

  2. Ақпан, Қ. Әріптер дұрыс танбалануы тиіс [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Қ. Ақпан // Ана тілі. - 2017. - 5-11 қазан (№ 40). - 4 б.

  3. Алдабергенов, Қ. Төл дыбысымызға - төл таңба [Мәтін] : латын әліпбиі: ой, пікір, ұсыныс / Қ. Алдабергенов // Қостанай таңы. - 2018. - 7 ақпан (№ 15). - 5 б.

  4. Алдабергенұлы, Қ. Үніміз өшпесін [Мәтін] / Қ. Алдабергенұлы // Қостанай таңы. - 2017. - 29 қыркүйек (№ 107). - 6 б.

  5. Аманжол, Қ. Келешек ушін керек! [Мәтін] / Қ. Аманжол // Егемен Қазақстан. - 2017. - 31 қазан (№ 209). - 1 б.

  6. Аманқұлұлы, Б. Қазақ пен Латын [Мәтін] : [рухани жаңғыру] / Б. Аманқұлұлы // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 11-17 тамыз (№ 33). - 10-11 б.

  7. Ахметов, Ә. Латын графикасы мен ағылшын тілінің әлем өркениетіндегі орны [Мәтін] : [рухани жаңғыру] / Ә. Ахметов // Егемен Қазақстан. - 2017. - 26 қыркүйек (№ 184). - 3 б.

  8. "Ә" әріпіне мадақ [Мәтін] : [әліпби] // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 13 қазан (№ 42). - 3 б.

  9. Әлмашұлы, Ж. Алаш зиялылары Һәм әліпби: тарихи толғам [Мәтін] / Ж. Әлмашұлы // Ақиқат. - 2017. - № 10. - 18-28 б.

  10. Әмірина, А. Жаңа жазу - даму жолы [Мәтін] : [латын әлипбиі-жаңа көкжиек] / А. Әмірина // Қостанай таңы.- 2017. - 4 қазан (№ 109). - 5 б.

  11. Әсемқұлов, Т. Әріп тағдыры [Мәтін] / Т. Әсемқұлов // Егемен Қазақстан. - 2013. - 23 наурыз. - 4 б.

  12. Әуелбай, М. Латын алфавитіне көшу - тәуелсіздігіміздің басты жемісі болмақ [Мәтін] : тіл тағдыры - ел тағдыры / М. Әуелбай ; сұхбаттасқан Қ. Бегманов // Дәстүр. - 2017. - № 5. - 22-23 б.

  13. Байбеков, С. Қазақ тіліне кірме терминдерді латын-ағылшын графикасында жазу жобасы [Мәтін] : [қазына] / С. Байбеков // Тіл және қоғам. - 2014. - № 1. - 69-82 б.

  14. Баймолда, Д. Орыстың әліпбиінен құтылу - орыстың үстемділігінен құтылу деген сөз [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Д. Баймолда // Жұлдыздар отбасы. - 2017. - № 19. - 9-10 б.

  15. Биманова, О. Жазу мәдениетінің жаңа белесі [Мәтін] : рухани жаңғыру / О. Биманова // Егемен Қазақстан. - 2017. - 27 қазан (№ 207). - 3 б.

  16. Дербсәлі, қажы Ә. Латын әліпбиінің берері көп [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Ә. Дербсәлі, қажы // Егемен Қазақстан. - 2017. - 3 қазан (№ 189). - 3 б.

  17. Досжанова, Қ. Кирилл қарпінен – латынға [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Қ. Досжанова // Қостанай таңы. - 2017. - 3 қазан (№ 108). - 5 б.

  18. Ерғалиев, Ж. Тіл білместіктің салдары неге апрады? [Мәтін] : рухани жаңғыру / Ж. Ерғалиев // Егемен Қазақстан. - 2018. - 4 сәуір (№ 63). - 7 б.

  19. Жазуды жаңғырту - тілді жаңғырту [Мәтін] // Ана тілі. - 2018. - 22-28 ақпан (№ 8). - 1 б.

  20. Жанабергенова, Ж. Латын әліпбиі өркениетке жеткізеді: [латын әлипбиіне көшу мәселесі] [Мәтін] / Ж. Жанабергенова, Б. Досанова // Наш Костанай. - 2017. - 31 октября (№ 36). - 6 б.

  21. Жантықбаева, Ж. Болашақ - латын әліпбиінде [Мәтін] : тіл - қатынас құралы / Ж. Жантықбаева // Жас өркен - Қостанай.- 2017. - № 5. - 18-19 б.

  22. Жексенбай, Т. Әліпбидің апострофты жобасы жөнінде [Мәтін] : әліпби / Т. Жексенбай // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 27 қазан-2 қараша (№ 44). - 3 б.

  23. Жексенбай, Т. Әліпбидің "ұлттық жобасы" жөнінде [Мәтін] : [рухани жаңғыру] / Т. Жексенбай // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 4-10 тамыз (№ 32). - 20 б.

  24. Жексенбай, Т. Тарихи жауапкершілікті сезінейік немесе бұл жоба Ахаң айтқан алты талаптың төртеуіне қайшы [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Т. Жексенбай // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 22 қыркүйек (№ 39). - 3 б.

  25. Жұмаділдаев, А. Тілім аман болсын десең, клавиатураңды түзе [Мәтін] : [латын әліпбиі] /А. Жұмаділдаев // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 20 қазан (№ 43). - 3 б.

  26. Жүрсінәлина, Г. Қоғам қажеттілігі [Мәтін] : [латын әлипбиі - жаңа көкжиек] / Г. Жүрсінәлина // Қостанай таңы. - 2017. - 22 қыркүйек (№ 104). - 5 б.

  27. Жүнісбек, Ә. Әліпби ауыстыру бір таңбаны екінші таңбамен өзгерту ғана емес [Мәтін] : тіл тағдыры - ел тағдыры / Ә. Жүнісбек ; сұхбаттасқан Қ. Бегманов // Дәстүр. - 2017. - № 5. - 2-11 б.

  28. Жүсіпбек, Ж. Латын әліпбиінің жаңа нұсқасы [Мәтін] : [латын әлипбиі] / Ж. Жүсіпбек // Қостанай таңы. - 2017. - 13 қазан (№ 113). - 2 б.

  29. Иманбаева, Д. Латын әліпбиіне көшудің маңызы [Мәтін] [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / А. Иманбаева // Ана тілі. - 2017. - 21-27 қыркүйек (№ 38). - 3 б.

  30. Иматаева, А. Ел ертеңі: түркі жазуы мен тіл мәдениеті тарихының кезеңдері [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / А. Иматаева // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 28 шілде - 3 тамыз (№ 31). - 1, 5 б.

  31. Карбозова, Б. Жаңа әліпбидің пернетақтасы қанадай? / Б. Карбозова // Ана тілі. - 2017. - 27 шілде – 2 тамыз (№ 30). - 4 б.

  32. Көбеев, Е. Латын әліпбиі өркениет жолы: естелік-эссе / Е. Көбеев // Егемен Қазақстан. - 2017. - 27 қыркүек (№ 185). - 6 б.

  33. Күдеринова, Қ. "Жақсы әліпби тілге шақ болуы керек" [Мәтін] : латын әліпбиі: ой, пікір, ұсыныс / Қ. Күдеринова // Ана тілі. - 2017. - 26 қазан-1 қараша (№ 43). - 1, 5 б.

  34. Күзембайұлы, А. Латын қазаққа бөтен бе? [Мәтін] / А. Күзембайұлы // Нұрлы таң. - 2017. - 2 қараша (№ 43). - 5 б.

  35. Қайратұлы, Б. Латын әрпі - болашақтың бағдары [Мәтін] / Б. Қайратұлы // Егемен Қазақстан. - 2017. - 18 қыркүйек (№ 178). - 6 б.

  36. Қалижанов, У. Ұлт әліпбиі [Мәтін] : [латын әліпбиі] / У. Қалижанов // Егемен Қазақстан. - 2017. - 20 қазан (№ 202). - 3 б.

  37. Қасқабасов, С. Латын әрпі тілімізге ұтымды бейімделеді [Мәтін] : [латын әлипбиі] / С. Қасқабасов // Егемен Қазақстан. - 2017. - 12 қазан (№ 196). - 4 б.

  38. Қойшыманов, Қ. Тұңғыш поэма төңірегінде [Мәтін] : [Мұхамеджан Сералиннің латынша жазылған хикаясы табылды] / Қ. Қойшыманов // Қостанай таңы. - 2017. - 13 қазан (№ 113). - 23 б.

  39. Құланбай, Ә. Уақытпен үндескен рухани үрдіс [Мәтін] : [рухани жаңғыру] / Ә. Құланбай А. Асанкелдіұлы // Егемен Қазақстан. - 2017. - 12 қыркүйек (№ 174). - 1-2 б.

  40. Латын әліпбиі - қазақ тілінің жаңа көкжиегі [Мәтін] : [рухани жаңғыру] // Ана тілі. - 2017. - 14-20 қыркүйек (№ 37). - 1, 3-4 б.

  41. Латын әліпбиінің жаңа жобасы таныстырылды [Мәтін] : [Елбасы мемлекеттік тілді латын қарпіне көшіру жөніндегі жобаны іске асыру жұмыс тобымен кездесті] // Егемен Қазақстан. - 2017. - 10 қазан (№ 194). - 1 б.

  42. Латын әліпбиіне байланысты жұмыс топтары құрылды [Мәтін] : латын әліпбиі: ой. пікір. ұсыныс / әңгімелескен Д. Төлебаев // Ана тілі. - 2017. - 30 қараша (№ 48). - 1, 5 б.

  43. Латын қарпіне көшу мәселелері талқыланды [Мәтін] : [латын әлипбиі] // Қазақ әдебиеті. - 2017. - 6-12 қазан (№ 41). - 18 б.

  44. Маралбек, Е. Асыл тіл, түзу емле қазақта болуға тиіс [Мәтін] : тіл тұғыры-ұлт ғұмыры / Е. Маралбек // Ана тілі. - 2017. - 16-22 қараша (№ 46). - 5 б.

  45. Марқабай, Г. Кириллден латынға дейін.. [Мәтін] : [рухани жаңғыру] / Г. Марқабай // Нұрлы таң. - 2017. - 24 тамыз (№ 33). - 4 б.

  46. Мәуленов, Ж. Графиканы өзгерту мәселесі [Мәтін] / Ж. Мәуленов // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2013. - № 11. - 91-97 б.

  47. Мыңжасарқызы, Д. Латын әліпбиі тағы да таразыға түсті [Мәтін] / Д. Мыңжасарқызы // Түркістан. - 2010. - 18 қараша (№ 46). - 1-2 б.

  48. Назарбаев, Н. Латын қарпін жастардың қолданғаны қуантады [Мәтін] : [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Н. Назарбаев // Ана тілі. - 2017. - 12-18 қазан (№ 41). - 1 б.

  49. Нұрбекова А. Латын қарпіндегі төл әріптер [Мәтін] : латын әлипбиі - жаңа көкжиек / А. Нұрбекова // Қостанай таңы. - 2017. - 25 қазан (№ 118). - 6 б.

  50. Оспанова, Қ. Латын қарпіне көшу - жаңғыртудың бір кезеңі [Мәтін] : [латын әлипбиі - жаңа көкжиек] / Қ. Оспанова // Қостанай таңы. - 2017. - 29 қыркүйек (№ 107). - 3 б.

  51. Рахимова, А. Ұлттық мүдделерге ұмтылыс [Мәтін] : [Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру] / А. Рахимова // Егемен Қазақстан. - 2017. - 10 қазан (№ 194). - 4 б.

  52. Сарыбеков, М. Латын әліпбиіне көшу – әлемдік өркениетке ілесу: рухани жаңғыру / М. Сарыбеков // Егемен Қазақстан. - 2017. - 25 қазан (№ 205). - 3 б.

  53. Сарыбеков, М. Латын әліпбиіне көшу - әлемдік өркениетке ілесу: [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / М. Сарыбеков // Ана тілі. - 2017. - 5-11 қазан (№ 40). - 5 б.

  54. Сарышова, К. Түсіндіру жұмыстары жүргізілуде: рухани жаңғыру / Қ. Сарышова // Егемен Қазақстан. - 2017. - 27 қазан (№ 207). - 3 б.

  55. Сейіл, А. Латын әліпбиіне көшудің көкжиегі сараланды: [рухани жаңғыру] / А. Сейіл // Егемен Қазақстан. - 2017. - 15 қыркүйек (№ 177). - 4 б.

  56. Сүлейменов, О. Көкбөрілер ғасыры [Мәтін] / О. Сүлейменов // Айқап. - 2013. - № 2. - 84-86 б.

  57. Тебегенов, Т. Латын әліпбиі - мемлекеттік қазақ тілі қолданысын жүзеге асырудың негізгі құралы [Мәтін] : [рухани негіз] / Т. Тебегенов // Дәстүр. - 2017. - № 4. - 111-112 б.

  58. Төлебаев, Д. Латын әліпбиі - жазушылар талқысында: [латын әлипбиіне көшу мәселесі] / Д. Төлебаев // Ана тілі. - 2017. - 28 қыркүйек - 4 қазан (№ 39). - 4 б.

  59. Тілешов, Е. Тілдік тілеудің тұғырнамасы [Мәтін] : рухани жаңғыру / Е.Тілешов // Егемен Қазақстан. - 2018. - 25 қаңтар (№ 17). - 3 б.

  60. Тұяқбай, Т. Латыншаға көшуге дайынбыз ба? [Мәтін] : [тілі мықтының - елі мықты] / Т. Тұяқбай // Ана тілі. - 2017. - 7-13 қыркүйек (№ 36). - 5 б.


Тілдер

Жолдау 2018

Антитеррор

Антикоррупционный

Бір ел – бір кітап

Қазір сайтта

Қазіргі уақытта желіде 1 user қолданушы және 4 guests қонақ.

Жүйеге кіру

Назар аударыңыздар!

Әдеби карта

Біздің оқырмандар

Шектеусіз кітапхана

Кім болсам?